Büyüteç altındayım duygusu (Sosyal Fobi)

Biz insanların en temel özelliklerinden biri diğer insanlarla iyi ilişkiler geliştirebilmektir. İnsan sosyal bir varlıktır; bu yüzden diğer insanlarla uygun şekilde iletişime girmek, kendini ifade etmek, karşıdakini dinlemek vb. onun en temel ihtiyaçlarındandır. Ancak bazı insanlar diğer insanların arasında iken büyüteç altındaymışcasına  kendilerini rahat hissedemez, iyi ifade edemez; insanların olduğu ortamlardan uzaklaşmak isterler.Bu duruma psikolojide sosyal fobi ismi verilir.
Amerikan Psikoloji Topluluğu sosyal fobiyi utanmaktan, küçük düşmekten, sosyal ortamlarda başkaları tarafından olumsuz değerlendirilmekten yoğun şekilde korkma ve korkulan durumlardan kaçınma eğilimi ile tanımlanabilecek yaygın bir anksiyete(kaygı, bunaltı) bozukluğudu olarak tanımlar.

Sosyal fobinin ortaya çıktığı durumlar:
• Bir toplantıda konuşma yapmak, dinleyicilere bir sunum yapmak gibi resmi etkileşimler
• Partiye, toplantılara gitme, tanıdık olmayanlarla toplantılara katılma gibi resmi olmayan konuşma ve etkileşimler
• İtiraz etme, bir malı iade etme, ısrarlı satıcıların baskısına direnç gösterme gibi girişken etkileşimlerin gerektiği durumlar
• Başkalarının gözü önünde çalışmak, yemek yemek ya da yazmak gibi durumlar.

Sosyal fobinin belirgin özellikleri:
• Ruhsal bozukluklar içinde en yaygın olanlardan biridir
• Utangaçlıktan daha aşırı bir durumdur ve neden olduğu sonuçlar bakımından tahmin edilenden daha ciddi bir bozukluktur.
• Sosyal anksiyetesi olanların sadece küçük bir bölümü tedaviye başvurmaktadır
• Sosyal fobi genelde ergenlik döneminde başlar ve kadınlarda erkeklere oranla daha fazla görülür.
• Sosyal fobik insanlar düşük öz güvene sahiptir.

Ayırdedici tipik davranış özellikleri:   
• Ne söyleyeceğini zihninde tekrar edip doğru kelimeleri seçmeye çalışmak,
• Yavaş, sessiz ya da çok hızlı konuşmak,
• Yüzünü eliyle gizleme davranışlarını sık yapmak, yüzünü örten saç modeli seçmek,
• Vücudun bir çok yerini kapatan kıyafetler giymek,
• Kendinden ve duygularından bahsetmemek, görüşlerini ifade etmemek,
• Meydan okuyucu ve reddedici bir tutuma girmemek. Her zaman kabullenici, ortama uyan bir tavır edinmek,
• Güvenli bir kişiye ya da yere yapışmak,
• Sosyal ortamlarda bulunduğunda sürekli kaçış yolunu gözlemek ,
• Hiçbir zaman ortama tam anlamıyla dahil olmamak, dışarıda kalmak, pasif bir rol edinmek.
• Kendini sürekli dışarıdan gözlemlemek.
• Diğer insanların yüz ifadelerini daha olumsuz algılamak,
• Kendileri hakkında çok şey bilmelerine rağmen kendileri dışındaki şeyler hakkında çok az şey bilirler,
• Herkesin kendisini izlediğini ya da izleyeceğini, yargılayacağını ve reddedeceğini düşünmek.

Sosyal Fobinin Neden Olduğu Olumsuz Durumlar
• Yeni arkadaş edinememe ve var olan arkadaşları kaybetme,
• Okul ve iş başarısında ciddi düşüşler,
• İş bulamama,
• İşten atılma,
• İşinde ilerleyememe,
• Bireyin kendindeki gerçek potansiyeli ortaya koyamaması
• Karşı cins ile ilişki geliştirememe.

Sosyal Fobinin Tedavisi

Tedavide çeşitli psikoaktif ilaçlar ve psikoterapiler kullanılmaktadır. Son zamanlarda ilaçlara gerek kalmaksızın çeşitli psikoterapi yaklaşımlarıyla hızlı ve kolay bir şekilde sosyal fobi tedavi edilebilmekte olup sonuç yüz güldürücüdür.

Sosyal fobi tedavisi için kullanılan yöntemler:
• Gevşeme Eğitimi: Bireyin sosyal fobinin bedensel tepkileri ortaya çıktığında nasıl gevşeyeceğini öğrenmesi ve fiziksel belirtileri kontrol etmek amacıyla kullanılır.
• Atılganlık Eğitimi: Atılganlık eğitimi kişisel hal ve duyguların geliştirilmesi sonucu kişi değişimin farkına varır ve kendine dair olan algılarında değişme olur
• Gerçek Yaşamda Alıştırma Eğitimleri: Kaçınma davranışının üstesinden gelmeyi (korkulan durumla yüzleşmeyi) gerginliği azaltmayı öğrenmedir. Korkulan uyaranla yeterince uzun süre yüzleştiğinde anksiyetenin azaldığı görülmektedir.
• Sosyal Beceri Kazandırma Eğitimi: Sosyal fobisi olan bireylerin bazılarında etkileşime girebilmek için gereken beceriler mevcuttur fakat yaşanılan yoğun kaygı bunların kullanılmasına engel olmaktadır. Bazı sosyal fobiklerde ise bu beceriler yoktur. Önemli bazı beceriler konuşmayı başlatma, sürdürme, sonlandırma, kendi fikrini söyleme, eleştirme, eleştirileri kabul etme, öneride bulunma ya da reddetmedir.
• Bilişsel Terapi: Bireyi gergin yapan olaylar başarısızlığın gerçek nedeni değildir. Olayların değerlendiriliş biçimidir. Düşünceler ve duygular davranışları etkiler. Yıllar boyunca olaylara aynı biçimde bakılmasından dolayı bu düşünceler otomatik hale gelir. Bu kısır döngüye dur demek ve sosyal fobiye çözüm bulmak için bilişsel terapi çok etkili olmaktadır.

NOT: Yazı bilgilendirme amaçlıdır. Doktor muayenesi yerine kullanılamaz.