Aşağılık ve Üstünlük

Aşağılık kompleksi hemen hemen  her insanda bulunur. Bu kompleks kişiyi; telafi, yüceltme, yer değiştirme mekanizmaları  ile giderilmiyorsa, derecesine göre tehlike ve sakıncalı davranışlara sürükleyebilir . Birçok mutsuzluğun, doyumsuzluğun asıl nedeni, aşağılık kompleksidir. Fakat kişinin kendisi bunun farkında değildir.
Her insan, çevresinin imkanlarına göre birşeyler yapmak, birşeylere sahip olmak arzusundadır ve bu içsel duygu, özsevgiyi ve onuru yaratır. İnsandan insana değişiklik gösterir ve üstünlük duygusu dürtüsü ile insancıl bir enerji olarak daha ilk yaşlarda başlar.
İlk insanların, doğal felaketler karşısında duydukları güvensizlik, yetersizlik, korku ve nihayet kendi cılız ve çıplak vücutlarını ve imkanlarını evrenin büyüklüğü ve ihtişamı ile mukayese etmekle başlamıştır. Bu bütün insanlarda bir çekirdek olarak mevcuttur.
Bebek doğduğunda güçsüz ve zayıftır. Kendisini büyüten yetişkinlere karşı aşağılık duygusuna kapılır. Zamanı gelince bu duygusunu yenip bağımsızlığını kazanır. Aşağılık duyguları gereklidir, normaldir, insanın gelişimi için önemlidir.
Üstünlük duygusu aşağılık duygusunun karşısında doğal olarak gelişen genel ve gayeli bir duygudur.

Aşağılık duygusunu oluşturan nedenler:

• Kötü eğitim (şımartmak, horlamak)
• Organik eksiklik  (gerçek eksiklik, eksiklik kuruntusu)

Aşağılık duygusu sadece fiziki sakatlıklardan dolayı meydana gelmez. Kısalık, çirkinlik gibi vasıflar, ailevi, sosyal, mesleki yoksunluklar hatta haksızlığa uğrama, terfi edememe gibi durumlar da aşağılık duygusuna neden olabilir

Telafi yöntemleri:

İnsanlarda kuvvetli bir kompleks olarak bulunan aşağılık duygusunun telafisi genel olarak iki başlık altında toplanabilir.
• Olumlu: Maddi imkanları olmayan  öğrenci aşağılık duygularını çalışkanlığıyla telafi ederken, çirkin bir kadın güzel yemekler yaparak, şefkatli, cilveli, dürüst olarak telafi eder.
• Olumsuz: Fakir ve yetim çocukların bazıları da kurtuluşu çevrelerine zarar vermekte ve intikam duygularında bulunurken bir başkası da hırsızlık yaparak telafi etmeye çalışabilir.
Kişi sürekli olarak kendini ispat etme çabasındadır. Kendi bedeninden, görüntüsünden hoşnut değildir. Övgü ve eleştiri almak için aşırı çaba gösterir. Eleştiri onu kamçılayan bir güçtür. Övgü ise çok fazla gereksinim duyduğu ama inanmadığı bir şeydir. İnsan ilişkilerinde iki  yol benimseyebilir. Ezicidir ya da çekingendir. Aşağılık duygusu; organik, zihinsel, sosyal veya eski yaşantıların sonucu olarak güçlü olmak isteğinin sonucudur.
Aşağılık duygusunu giderme isteği ruhsal gelişmenin devamlı bir kamçısıdır. Bireyin yaşamının çeşitli dönemlerinde de aşağılık duygusu reaksiyonları görülebilir (ergenlik).

Aşağılık duygularının giderilmesi mümkündür:
Tedavinin özü hastaya dayanışma gücünden yoksunluğunu ve bu noksanlığın çocukluk yıllarındaki uyumsuzluklardan kaynaklandığını gösterebilmektedir. Tedavi süreci içindeki yaşantılar büyük önem taşır. Hasta dayanışma gücünü terapistiyle olan ilişkisi içinde geliştirir. Eksiklik kompleksinin bir yanılgı ürünü olduğunu açıklığa kavuşturur. Yüreklilik ve iyimserlik canlandırılır. Yaşamın anlamının, yaşama gerekli anlamı verebilmek olduğu gerçeği kabul edilir.