Kudüs Ey Kudüs

Bilindiği gibi İslamiyette üç kutsal şehir var: Mekke, Medine ve Kudüs şehirleri. Mekke’de Kâbe bulunuyor, Medine’de ise Hz. Muhammed’in yaptırdığı ilk mescit ve Hz. Peygamber’in kabri. Peki Kudüs’ü İslam açısından önemli kılan ne?

Hz. Muhammed ilk namazlarını Kudüs’e yönelerek kılmıştır. Mirac’a çıkarken, yani gökyüzüne, Tanrı katına yükselirken, yolculuğuna Kudüs’te, Kubbetül  Sahra’da başlamıştır.
Mekke ve Medine’ye yalnızca Müslümanlar girebilir. Kudüs’te böyle bir yasak yok. Zaten Kudüs şimdilerde İsrail’in yönetiminde.
Ancak Kudüs’te, Müslümanların yaşadığı bölgedeki  Kubbetül  Sahra’ın bulunduğu Haram el Şerif’e, çoğu zaman  Müslüman olmayanların giremediğini biliyordum.
Yanımızda başka bir dinden olan arkadaşımız var. O, içeri giremeyeceği için, bizi dışarıda bekleyecek. Bir zaman sonra ayrıldığımız noktada, yani giriş kapısında buluşmak üzere anlaştık.
Kapıdaki adam bana: “Müslüman olmayan giremez!” dedi.
“Ben Müslümanım!” Pasaportumu istedi. Kontrol etti.
“Kelimei tevhidi oku!” dedi. Okudum. İnanmamış olmalı ki, Kuran’dan bir sure okumamı istedi. Kısa bir sure okudum. O zaman içeri girmeme izin verdi.
İçeride yürürken kapıda bıraktığım arkadaş yanıma gelmez mi! “Sen nereden çıktın?”, derken anlattı: Ben Müslümanlığımı kanıtlamaya çalışırken, arkadaşım beni izliyormuş.
Ben, nihayet, içeri girince, beni imtihan eden görevli ona: ‘Hadi, gir içeri, kapıyı işgal edip durma’, demiş. Bizim arkadaş da onu dinleyip içeri girmiş.
Geçenlerde bir ünlü gazetecimiz, bir din bilgininin, başka dinlerden olanların da İslam’ı daha yakından tanıyabilmeleri için kutsal yerlere girmelerine izin verilmesinin yararlarını anlattığını yazıyordu.
Bunlar derin konular. Ama bu yazı bana yukarıdaki olayı hatırlattı. Vesileyle daha önce hazırladığım, ama araya giren başka seyahat yazıları nedeniyle sunamadığım Kudüs anılarımı yeniden elden geçirdim.
Kudüs 1967 yılında İsrail tarafından işgal edilerek başkent yapıldı. Şehrin tarihi bir hayli eski. Bu uzun tarihi boyunca şehir büyük din savaşları yaşadı.
Sabah erkenden eski Kudüs’e gidiyorum. Şehri yaklaşık 4 kilometre uzunluğundaki surlar çevreliyor. Bu kale duvarlarını Kanuni Sultan Süleyman yaptırmış.
Eski Kudüs’e 7 kapıdan giriliyor. Aslında kapıların sayısı 8. Bunlardan bir tanesi, Mescidül Aksa’nın bulunduğu yerdeki kapı,  yüz yıllardır kapalı.
Mehdi’nin vakit geldiğinde bu kapıdan Kudüs’e gireceğine inanılıyor.
Şehri yukarıdan, surların üzerinde yürüyerek dolaşmak mümkün. Bu gün erkenden gelişimin nedeni bu. Kimseler yokken rahat rahat gezeyim diye düşündüm.
Damascus, yani Şam kapısından içeriye, şehre girdim. Şehrin 8 kapısının en büyüğü ve en gösterişlisi  Damascus Kapısı.
Kapının önünden geçen cadde Sultan Süleyman Bulvarı adını taşıyor. Bilet alıp merdivenleri tırmandım. Bu,  surlar üzerinden şehir gezisi St. Stefan Kapısında kesiliyor.
Haram-ı Şerif etrafında dolaşmak yasak. Tekrar geriye dönüp diğer yönde gitmek gerekiyor. Bu yöndeki  gezi de Dung kapısında bitiyor.
Dung ve St. Stefan kapıları arasında Mesih’in geçeceği Altın Kapı ve Haram-ı Şerif bulunuyor.
Sabahın erken saatleri olduğundan şehir bir hayli sessiz. Sabahın pususu  içerisinde ilk göze çarpan, günün her saatinde olduğu gibi, yine Kubbetül Sahra oluyor.
Ara ara mola veriyor, duvarların arasına sıkışmış, mescitler, kiliseler, sinagoglar yumağına bakıyorum. Sessiz, sakin, yavaş yavaş uyanan, ebedi bir barışın havasını taşıyan sabah manzarası, biraz sonra güneşin ışınlarının baskın deliciliği ile yerini bir başka dünyaya bırakacak.
Bu minicik şehrin tarihi, aynı kökten kaynaklanan ve insanoğluna aynı ebedi kardeşliği, aynı ebedi huzuru vadeden dinlerin birbirleriyle savaşlarının tarihi adeta.
Hz. Davut Kudüs’ü zaptedip İsrail oğullarının başkenti yapmış. Hz. Süleyman da Museviliğin ilk tapınağını burada inşa ettirmiş.
Sonrasında, Babil,  Kudüs’ü almış ve tapınağı yıkarak Yahudileri bu topraklardan sürmüş. Bir zaman geçince, Yahudiler, İranlılarla yardımlaşarak, Babil’in yıkılmasını sağlamışlar ve böylece tekrar Kudüs’e dönmüşler.
Eski tapınaklarının yerine yenisini yapmışlar. Yeni tapınağa çevreye hakim bir görünüm sağlamak için, eski tapınağın bulunduğu tepeyi, yüksek bir istinat duvarı ile çevirmişler.
Duvarların içerisi doldurularak yüksek bir zemin elde edilmiş. Yeni tapınak ve onu çevreleyen yapılar, bu yüksek zemine oturtulmuş.
Bugün, Ağlama Duvarı denilen ve Musevilerin en önemli ziyaret yeri olan duvar, işte bu tapınaktan günümüze gelebilen, batı tarafındaki istinat duvarıdır.
Kudüs İranlılardan sonra, Büyük İskender ve Makedonyalıların hegemonyasına girdi. Museviler, tapınaklarını, putperest tapınağı yapan Makedonyalılara isyan ederek onları yendiler.
Ancak bu defa 2 Musevi mezhebi, birbiriyle geçinemeyince, Roma’dan yardım istediler. Roma, vergi alabileceği bir ülkeyi bedavadan kazanma fırsatını kaçırmayıp askerlerini gönderdi.
Ağır vergiler ve kültürel baskılar, bir zaman sonra Yahudilerin tekrar  isyan etmesine neden oldu. İsyanı bastırmak bir hayli zor oldu.
Kudüs’ü büyük bir mücadele sonucu alan Romalılar, Yahudilerin 2.nci mabedini ve şehirde yapılmış olan ne varsa yıktılar, yerle bir ettiler. Kudüs, bir Roma şehri olarak yeniden yapıldı.
Yahudilerin Kudüs’e girmesi yasak edildi. Esir edilip, esir pazarlarında satıldılar. Bir kısmı başka ülkelere kaçtı. Yahudi Diasporası böyle doğdu.
Romalılar Hristiyanlığı kabul edince, Kudüs’te, Hz. İsa’yı yaşadığı ve mucizelerini gösterdiği tahmin edilen yerlerde kiliseler inşa edilmeye başlandı.
Hz. Ömer zamanında,  İslam orduları Kudüs’ü aldı.
Yahudi inanışına göre, “Hz İbrahim’in oğlu Yusuf’u kurban edeceği yerdeki kutsal taş”, İslam’da Hz. Peygamber’in Miraca çıkarken üzerine bastığı taş olarak bilindiğinden, burada iki cami inşa edildi:
Birincisi kutsal taşın üzerindeki altın renkli kubbesi olan Kubbetül Sahra ve ikincisi El Aksa.
İslam yönetimi, Hristiyan ve Musevilerin Kudüs’te serbest olarak yaşamalarına ve ibadetlerine izin verdi. Ama aradan geçen yıllarda bu düzen bozuldu.
Bundan sonrası acıklı bir hikayedir. Hristiyanlar, hac yapmaları yasaklandığı gerekçesiyle, Avrupa’da büyük Haçlı orduları kurdular.
Zorlu savaşlar sonunda, Haçlılar Kudüs’ü Müslümanlardan aldılar. Şehirde büyük katliam yaşandı. Müslüman ve Museviler kılıçtan geçirildiler.
200 yıl sonra, Müslümanlar bir defa daha Kudüs’ü zaptettiler. Bu hakimiyet kısa bir ara dışında, 1967 yılına kadar sürdü.
1967 yılında İsrail Kudüs’ü işgal etti ve şehri başkent ilan etti.
Kale duvarlarının içindeki eski Kudüs, 3 mahalleden meydana geliyor: 1. Müslüman mahallesi, 2. Hrıstiyan ve Ermeni mahallesi, 3. Yahudi mahallesi.
Mahallerin en kanlı canlısı, ilginci Müslüman mahallesi. Yahudi mahallesi 1948 Arap-İsrail savaşında yıkılıp harap olduğundan 1967 yılından sonra yeniden yapılmış.
Birinci  Dünya savaşı sonrası, Kudüs’teki İngiliz İşgal Komutanı Kudüs’te yapılacak inşaatlarda, eski çağlardan beri yapı malzemesi olan Kudüs taşının kullanılmasını istemiş.
Bugün de yapılan binalarda hep bu taş kullanılıyor.
Yeniden yapılan Yahudi mahallesindeki binalar, şehrin eski binaları ile yükseklik ve karakter olarak uyumlu.
Yahudi mahallesinde yer yer eski Roma eserlerini görmek mümkün. Rothschild ailesinin yaptırdığı bina ilgi çekiyor. Ama asıl ilginç yer  Ağlama Duvarı.
Ağlama Duvarı önünde poz verdik herbirimiz sırasıyla. Acaba gazeteler, “Fotoğrafımızı basar, imalı bir şeyler yazarlar mı!”, diye düşünmedik değil.
Ama bu saatten sonra siyasete girmeyeceğimize göre, kim zahmet edip bizimle uğraşacak deyip pozumuzu verdik.
Kale duvarlarının aşağısında Yahudi mezarlığı bulunuyor. Kıyamet günü herkesin bu bölgede dirileceğine inanıldığından, oraya gömülmek, hemen orada dirilmek, öncelikli bir dilek olduğundan bu mezar yerleri çok kıymetliymiş.
Davut ve Zekeriya Peygamberlerin de  kabirleri burada bulunuyor.

HALİT ANGINER/CANADATÜRK